در زبان و عمل است . امّا عفو به مفهوم گذشت و پاك كردن اثر و نشانه و دورى از گناه است آنگاه كه در تعقيبات نماز آمده است : الْلَّهُمَّ إِنّى أَسْأَلُكَ العَفْوَ وَ العافِيَةَ وَ المُعافاةَ فى الدُّنْيا وَ الآخِرَةِ . « 1 » بار خدايا ! از تو بخشش و تندرستى و آسايش را در دنيا و آخرت خواستارم . ريشهء آن سه كلمه همگى در دورى و پرهيز از عذاب و بيمارى و سختى است . در جاى ديگر اين تفاوت‌ها بيشتر مشخص مىگردد كه در دعا آمده است . رسول اللَّه صلى الله عليه و آله فرمود : اگر كسى بخواهد كه نامهء عمل او در قيامت بازگشايى نشود و به رسوايى نكشد ؛ بخواند : الْلَّهُمَّ إِنَّ مَغْفِرَتَكَ أَرْجى مِنْ عَمَلى وَ إِنَّ رَحْمَتَكَ اوْسَعُ مِنْ ذَنْبى الْلَّهُمَّ إِنْ كانَ ذَنْبى عِنْدَكَ عَظيماً فَعَفوُكَ اعْظَمُ مِنْ ذَنْبى . « 2 » بار خدايا ! همانا آمرزش تو از عمل من اميدوار كننده‌تر و مهربانى تو از گناه من گسترده‌تر است ، بار خدايا ! اگر گناهم نزد تو بزرگ است ، گذشت تو از گناه من بزرگتر است . يعنى آمرزش پروردگار از اعمال و كردار آدمى اميدوارتر و در مقابل رحمت و عفو خداوند از گناه بنده گسترده‌تر و بزرگتر است . بنابراين آمرزش و بخشش خداوند از ظواهر اعمال و حركات زبانى است ولى گذشت و پاكسازى اثر گناهان ؛ دورى از مجازات روحى و باطنى است كه از الطاف رحمانيّهء حق تعالى است .

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 83 / 51 ، باب 38 ، حديث 56 ؛ المصباح ، كفعمى : 25 . ( 2 ) - بحار الأنوار : 83 / 37 ، باب 38 ، حديث 44 ؛ المصباح ، كفعمى : 20 .